Yağlama hatlarında basınç kaybı hesabı ve boru çapı seçimi
Pompa basıncı, en uzak noktadaki karşı basınç ile hat boyunca kaybolan basıncın toplamını aşmalıdır. Hat kaybını belirleyen en güçlü değişken boru iç çapıdır.
Basınç kaybı neye bağlıdır?
Yağlama hatlarında akış genellikle laminerdir. Düz bir borudaki kayıp Hagen–Poiseuille denklemiyle hesaplanır:
Δp = 128 · μ · L · Q / (π · d⁴)
- μ: yağın çalışma sıcaklığındaki dinamik viskozitesi (Pa·s)
- L: hat uzunluğu (m)
- Q: debi (m³/s)
- d: boru iç çapı (m)
Örnek hesap: sıvı yağ hattı
ISO VG 68 yağ, 40 °C (μ ≈ 0,06 Pa·s), 10 m düz hat ve 0,1 L/dk debi için:
| Boru iç çapı | Yaklaşık basınç kaybı |
|---|---|
| 2,5 mm | ≈ 10 bar |
| 4 mm | ≈ 1,6 bar |
İç çap 2,5 mm'den 4 mm'ye çıkınca kayıp yaklaşık 6,5 kat azalır. Değerler yalnızca düz boru içindir; rekor, dirsek, dağıtıcı ve noktadaki karşı basınç ayrıca eklenir.
Sıcaklık ve gresin etkisi
Yağın viskozitesi sıcaklık düştükçe hızla artar. Yazın sorunsuz çalışan bir hat, kışın aynı yağla birkaç kat daha fazla kayıp verebilir. Hesap en düşük çalışma sıcaklığında yapılır.
Gres Newton tipi bir akışkan değildir: akmaya başlaması için belirli bir gerilimin aşılması gerekir. Bu yüzden gres hatlarında kayıp bu denklemle değil, gres üreticisinin akış verisi veya saha denemesiyle doğrulanır. NLGI sınıfı düştükçe hat kaybı azalır.
Boru ve hortum seçim sırası
Hortumlar dış çapla anılır (4, 6, 8,6, 11,2 mm gibi); kaybı belirleyen ise iç çaptır. Aynı dış çapta duvar kalınlığı farklıysa iç çap da farklıdır.
- 1En uzak ve en yüksek dirençli noktayı belirleyin.
- 2Hat uzunluğuna rekor ve dirsek kayıplarını ekleyin.
- 3Yağın en düşük çalışma sıcaklığındaki viskozitesini alın.
- 4Kaybı hesaplayın ve emniyet payı ekleyin.
- 5Sonucu pompanın en yüksek basıncı ve hortumun basınç sınıfıyla karşılaştırın.